„Granice i wolność” – o odwadze mówienia „tak” I mądrości mówienia „nie”

Wyobraźmy sobie poniedziałkowy poranek. Nauczycielka wchodzi do klasy z kubkiem kawy, która jeszcze jest ciepła (rzadkie zjawisko). Uczniowie witają ją chórem pytań, próśb, opowieści o weekendzie i trzema równoległymi konfliktami, które — jak mawiają młodzi — „wybuchły same”.

I wtedy pojawia się ona. Bohaterka naszego tekstu. Niepozorna, a jednak kluczowa, cicha, a potrafiąca zrobić wiele dobrego: GRANICA

A zaraz obok niej — najlepsza przyjaciółka: WOLNOŚĆ

Pewien chłopiec — Antek — uważał, że wolność to możliwość robienia tego, co tylko przyjdzie mu do głowy. A w głowie miał wiele.
Gdy chciał stać na krześle — stał.
Gdy chciał mówić w trakcie lekcji — mówił.
Gdy chciał jeść kanapkę, gdy inni pracowali…. No cóż, nie będziemy się oszukiwali: jadł.
Pewnego dnia nauczycielka usiadła obok i powiedziała:
– „wiesz Antek wolność jest super. Ale jeśli moja wolność zaczyna przeszkadzać twojej, i odwrotnie to przestaje być wolnością. Staje się… no po prostu chaosem.”

Antek spojrzał, zamyślił się i zapytał:
– to jak mam wiedzieć, gdzie jest ta granica?
I tu zaczyna się sedno sprawy

Po co nam granice?

Choć często brzmią jak ograniczenia, w rzeczywistości są jak …poręcze przy schodach.
Nie dlatego, żeby nie można było iść bez nich, tylko po to, żeby było bezpieczniej i pewniej.
Granice:

• dają poczucie bezpieczeństwa – dzieci (i dorośli) naprawdę chcą widzieć czego się spodziewać
• tworzą przewidywalny świat- a przewidywalność obniża stres
• chronią relację – bo gdy wiem, gdzie kończy się moja przestrzeń, łatwiej szanować przestrzeń innych
• wzmacniają odpowiedzialność – bo uczymy się rozumieć konsekwencje swoich działań

A najciekawsze? Granice wcale nie są po to, by ograniczać wolność, tylko…aby ją umożliwiać

Czy wolność to ,,robię, co chcę”?

Krótko: nie

Dłużej: wolność bez odpowiedzialności to jak samochód bez hamulców — niby jedzie, ale czy ktoś chce wsiąść do środka?

Prawdziwa wolność:

• zakłada świadome wybory
• bierze pod uwagę drugiego człowieka
• rozumie, że działania mają konsekwencje
• i– o ironio – żyje w zgodzie z dobrze postawionymi granicami

To tak, jak w sztuce: obraz bez ramy jest piękny, ale to rama podkreśla dzieło.
W edukacji I relacjach jest podobnie.

Granice w praktyce – czyli ja brzmieć stanowczo, nie tracąc ciepła?

Stawianie granic nie musi być twarde, chłodne ani surowe.

Może być:

• jasne: „To jest czas na pracę, przerwa będzie za 10 minut.”
• życzliwe:  „Słyszę, że to dla ciebie ważne. Porozmawiamy po lekcji.”
• konkretne: „Nie podnosimy głosu. Chcę cię usłyszeć, a nie zgadywać.”
• spójne: bo najważniejsza granica to ta, która nie zmienia się wraz z nastrojem nauczyciela, rodzica.

Dzieci testują nasze granice nie dlatego, że chcą je zniszczyć, tylko dlatego, że chcą sprawdzić czy są stabilne. Jak poręcze, jak rama od obrazu, jak fundamenty domu.

A na koniec…

Granice i wolność nie są wrogami. To duet potrzebny bo gdy dzieci (i dorośli) rozumieją, że granice nie odbierają wolności, ale je porządkują, dzieje sie magia:

• rośnie bezpieczeństwo,
• spada chaos,
• relacje kwitną
• a poniedziałkowa kawa ma szansę zostać wypita choćby letnia.

I to też jest wolność.

Kiedy uczymy się mówić „nie”, nasze „tak” odzyskuje wartość. Zaczyna znaczyć „wybieram to świadomie”. A tam gdzie jest wybór – tam zaczyna się prawdziwa wolność.